Executieve functies

De executieve functies worden ook de dirigent genoemd of verkeersleiding; zij zorgen dat jezelf je gedragingen onder controle hebt of krijgt en dat je oplossingen kunt verzinnen voor (moeilijke) situaties.

Om goed te kunnen functioneren in het leven is het voor een ieder van belang dat de executieve functies goed ontwikkeld zijn. Ze zorgen ervoor dat we zelfstandig, efficiënt kunnen functioneren. Ze zorgen ervoor dat de hersenen samenwerken.

Het is natuurlijk niet zo dat de executieve functies al klaar zijn in de hersenen, de ontwikkeling van deze functies loopt door tot diep in de puberteit. Wel is het zo dat een bepaalde mate van ontwikkeling verwacht kan worden; een kleuter die niet kan wachten, krijgt het moeilijk op school.

Door een gezonde ontwikkeling van de executieve functies krijgen kinderen de kans om uitdagingen op te zoeken en succeservaringen op te doen. Als je functies niet goed ontwikkeld zijn, kost het erg veel moeite om op tijd je bed uit te komen, om je spullen voor school goed in te pakken, om samen te spelen als je je emoties niet goed onder controle hebt.

Te weinig succeservaringen kunnen leiden tot een laag zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen.

Het kind durft dan weinig uitdagingen aan te gaan

Het is belangrijk om aandacht te geven aan deze functies, omdat kinderen heel gevoelig zijn op jonge leeftijd voor het aanleren van vaardigheden, omdat kinderen die zichzelf kunnen reguleren een voorsprong hebben op school.

Denkvaardigheden:

  • Planning; het vermogen om een plan te bedenken om een doel te bereiken en het vermogen om te beslissen over waar we aandacht aan moeten besteden.
  • Organisatie: het vermogen om dingen op een bepaalde manier te ordenen.
  • Timemanagement; tijd is belangrijk en kunnen inschatten hoeveel tijd er nodig is om een bepaald doel te bereiken.
  • Werkgeheugen: in staat zijn om eerdere opgedane ervaringen en informatie toe te kunnen passen in een andere situatie.
  • Metacognitie: het vermogen om van een afstandje naar jezelf te kijken en je af te vragen hoe heb ik het gedaan, kan ik anders/beter?.

Gedragsvaardigheden:

  • Reactie-inhibitie: de kunst om eerst na te denken voor we iets doen (een situatie beoordelen en een passende reactie maken).
  • Emotieregulatie (zelfregulatie): emoties kunnen reguleren om doelen te behalen of eigen gedrag kunnen sturen.
  • Taakinitiatie: kunnen concentreren op een bepaalde taak.
  • Volgehouden aandacht: de vaardigheid om je aandacht bij een taak te kunnen houden ondanks vermoeidheid, afleiding of verveling.
  • Flexibiliteit: plannen kunnen herzien als er tegenslagen of belemmeringen zijn, plannen kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden.
  • Doelgericht doorzettingsvermogen: een doel kunnen stellen en aanwerken ook al heb je andere behoeften of zijn er tegengestelde belangen.

De functies bevinden zich aan de voorkant van de hersenen. De hersenen rijpen zich van achter naar voren en het is dus niet verwonderlijk dat kinderen de executieve functies nog niet onder de knie hebben. De vaardigheden ontwikkelen zich al kort na de geboorte en maken een grote groei door tussen het 2e en 10e jaar.

 

Boektip Executieve functies bij kinderen en adolescenten – Peg Dawson

Een praktische gids voor diagnostiek en interventie

Executieve functies bij kinderen en adolescenten - Peg Dawson

Omschrijving 

Nederlandse vertaling van de herziene en uitgebreide editie van bestseller in de VS

Executieve functies zijn het vermogen om dingen te organiseren, te focussen en impulsen onder controle te houden. Verminderde executieve functies leiden tot problemen met doelgericht gedrag en liggen ten grondslag aan ADHD, autisme en leerstoornissen.

In Executieve functies bij kinderen en adolescenten laten Peg Dawson en Richard Guare zien hoe executieve functies zich ontwikkelen en waarom ze een sleutelrol spelen in het gedrag van kinderen en hun (school)prestaties.

In een zeer toegankelijke stijl integreren Dawson en Guare actuele theoretische inzichten met uiterst praktische interventies. Hun probleemoplossende aanpak beslaat het gehele spectrum van executieve functies: van Inhibitie, Flexibiliteit en Emotieregulatie tot Taakinitiatie, Werkgeheugen, Planning en Organisatie.

Op basis van baanbrekend onderzoek geven zij voor elke vaardigheid concrete aanwijzingen hoe deze is vast te stellen en te meten. Daarnaast bieden zij stapsgewijze richtlijnen en uiterst praktische tips om de verschillende executieve functies door individuele coaching of klassikale interventies te versterken.

In de uitgebreide bijlagen worden talloze vragenlijsten, checklists en werkbladen geboden die direct in de praktijk zijn te gebruiken. Het handige A4-formaat zorgt ervoor dat deze eenvoudig zijn te kopiëren en te gebruiken (zie het colofon voor copyright en toestemming).

Executieve functies bij kinderen en adolescenten is een uiterst praktische gids voor leerkrachten, psychologen en andere professionele opvoeders.

Peg Dawson is psycholoog aan het Center for Learning and Attention Disorders in Portsmouth, New Hampshire. Richard Guare is neuropsycholoog en directeur van dit Center. Beiden hebben meer dan 30 jaar ervaring met het werken met kinderen met aandachtstekort-, leerstoornissen en gedragsproblemen.

Van hun hand verscheen bij Hogrefe eerder ook de bestseller Slim maar … Help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken.

Van dezelfde auteur: Slim maar … – Peg Dawson

Advertenties