Ontwikkelingsvoorsprong

“Er was eens een meisje dat vleugels kreeg, die groeiden uit haar schouderbladen. De buren spraken de ouders er op aan, dat ze die vleugels moesten afknippen, maar de ouders reageerden verbaasd en weigerden. Een poosje later zeiden de buren: “Als je ze dan niet wil afknippen, laat ze dan tenminste kortwieken”. Weer weigerden de ouders en gingen de buren onverrichter zake naar huis. Nog enige tijd later kwamen de buren er weer op terug: “Wat doe je het kind aan?” De ouders zeiden: “We leren haar vliegen”

Auteur: Chris ‘t Mannetje

Kinderen ontwikkelen zich allemaal anders en ook het tempo verschilt. Toch gaan ouders bewust of onbewust van een gangbare norm uit. Van je baby verwacht je dat hij veel slaapt en daarnaast genoeg heeft aan rustig in de box liggen met een rammelaar. Van een 3 jarige verwachten we dat hij het leuker vindt om een houten puzzel te maken dan sommetjes.

Maar er zijn kinderen die niet passen binnen deze gangbare verwachtingen, die zich sneller ontwikkelen. Bij heel jonge kinderen hebben we het nog niet over hoogbegaafdheid. Met het woord ontwikkelingsvoorsprong worden de eerste aantoonbare signalen het best omschreven. Van een wakkere baby met een grotere behoefte aan prikkels, tot kinderen die met meer dan 2 jaar cognitieve voorsprong naar de basisschool gaan.

Kenmerkend voor kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong is hun intensiteit. Hun intense manier van zijn, werkt in op allerlei aspecten van de persoonlijkheid. Het heeft gevolgen voor hoe iemand de wereld beleeft en er mee omgaat. Niet beter of slechter, maar anders.

We gebruiken de term ontwikkelingsvoorsprong voor kinderen van 0 tot 6 jaar. Een beduidende voorsprong is het signaal dat ouders en ook scholen het vaakst opvangen, zonder dat er direct altijd gedacht wordt aan hoogbegaafdheid. Niet alleen kan de voorsprong weer afnemen, maar (Nederlandse) ouders willen in deze niet makkelijk op de feiten vooruit lopen. Toch moet je aan hoogbegaafdheid gaan denken als de voorsprong zich op een flink aantal aspecten laat zien en steeds sneller lijkt toe te nemen. Pas op latere leeftijd is een eventuele hoogbegaafdheid echt vast te stellen.

Wat zijn de signalen van ontwikkelingsvoorsprong en over welke kinderen hebben we het:

  • Vroeg alert, aandacht kunnen focussen, lijkt minder slaap nodig te hebben, behoefte aan prikkels
  • Ongebruikelijke grote woordenschat, begrip van taalnuances, eerder zelf gaan lezen
  • Intense beleving, sterke emoties, gevoelig voor prikkels
  • gedetailleerd waarnemen,
  • gevoelig voor ‘echtheid’, congruent zijn, rechtvaardigheid
  • een sterke behoefte aan autonomie
  • Lange aandachtspanne, volharding en intense concentratie op eigen interesses
  • Hoge nieuwsgierigheid, erg veel vragen, neiging dingen op een andere manier te doen en combineren
  • Vermogen om grote hoeveelheid informatie te onthouden en te bevatten

Ontwikkeling bij alle kinderen vindt plaats door spiegelen met de omgeving in de veronderstelling dat je hetzelfde bent en kunt. Maar proberen hetzelfde te worden gaat nooit lukken als je dat niet bent. Illustratief hiervoor is het verhaal van een adelaarsjong dat opgroeit in een kippenhok. Die gaat het nooit lukken een goede kip te worden, hoe hard hij ook zijn best doet. Aard en aanleg zitten in de weg, voor een evenwichtige ontwikkeling zijn soortgenoten nodig en een passende leefomgeving.

Als je je niet bewust bent van de intense aard van kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong,  interpreteer je signalen verkeerd en kunnen problemen ontstaan. Een paar voorbeelden:

  • Een kind dat dolgraag sommetjes maakt maar in plaats daarvan te makkelijke puzzels aangeboden krijgt, raakt gefrustreerd. Je kind wordt dan mopperig en dwars en als de maat vol is ontploft hij. Volwassenen die zijn opgekropte frustratie niet herkennen schatten je kind op grond van zijn woedeaanvallen sociaal-emotioneel erg jong in en adviseren het kind nog een jaar extra te  laten kleuteren.
  • Een 5 jarige die de verwoesting na een aardbeving op tv heeft gezien kan heel bang worden dat zoiets ook hier in Nederland zal plaatsvinden. Als je niet bewust bent dat hij daar werkelijk diep over nadenkt wimpel je zijn angst misschien te makkelijk weg.
  • De snellere ontwikkeling maakt dat het taalgebruik van je kindje niet past bij leeftijdgenootjes, de complexere manier van denken wordt niet gevolgd. Je kind heeft andere interesses en verwachtingen. Soms is er een dusdanige voorsprong, dat er met kinderen van eigen leeftijd weinig samen te doen valt en trekt je kind zich terug. Dit gebrek aan contact wordt al snel gezien als sociaal onhandig. In plaats van contact mogelijk te maken met kinderen met dezelfde interesses, wordt een sociale vaardigheidstraining aangeraden.

Het is van belang als ouder de ontwikkelingsvoorsprong van je kindje vroegtijdig te signaleren en te begeleiden. De kans is groot dat je kind met een ontwikkelingsvoorsprong verkeerd worden begrepen, niet aan zijn trekken komt en  geen hulp krijgt om de kloof met de omgeving te overbruggen.  Als intensiteit niet wordt erkend en in goede banen wordt geleid ontstaat een gistend, borrelend vat dat regelmatig ontploft. Bij sommigen zijn de ontploffingen naar buiten gericht in de vorm van schreeuwen, huilen, driftbuien, dingen kapot maken enz. Bij anderen is de ontploffing naar binnen gericht in de vorm van humeurigheid, depressie en/of angst.

Kinderen met ontwikkelingsvoorsprong hebben (h)erkenning nodig, zelfinzicht en een passende (leer)omgeving. Een evenwichtige ontwikkeling vraagt van ouders een afgestemde begeleiding. Ouders van jonge kinderen die een ontwikkelingsvoorsprong lijken te ontwikkelen, kunnen zich het best daarin verdiepen. Zoek antwoord op vragen als:

  • Wat zijn de eerste signalen en moet een kind ze allemaal tonen?
  • Waarom is vaststellen van ontwikkelingsvoorsprong nodig?
  • Wat is de relatie met hoogbegaafdheid ?
  • Hoe ziet afgestemde begeleiding eruit, wat zijn aandachtspunten in de opvoeding?
  • Waar kan ik goed advies en hulp vinden bij opvoeding en andere vraagstukken?
  • Waar moet ik aan denken bij de keuze van kinderopvang en onderwijs?

Voor een goede begeleiding is het nodig om gangbare verwachtingen los te laten, bewust een andere bril op te zetten en af te stemmen op het kind. Ouders en leerkrachten kunnen veel doen om kinderen te ondersteunen in hun zoektocht naar wie ze zijn, hen te helpen manieren te vinden om zichzelf te uiten en op een prettige, respectvolle manier met hun omgeving om te gaan. Ieder mens heeft het nodig om zich verbonden te voelen en ertoe te doen.

Het is niet altijd zo dat je kind met een ontwikkelingsvoorsprong het later op school heel goed doet. Kinderen met echt een voorsprong profiteren niet altijd optimaal van ons onderwijs. Je kind kan zich soms slecht op het werk concentreren omdat het haar helemaal niet meer boeit; het geeft niet het verwachte antwoord omdat zij niet-bedoelde, andere opties bedenkt. Bij instructie ontgaat zo’n kind vaak de essentie van de opdracht omdat die verstopt zit in een lang verhaal met voor hen overbodige uitweidingen. Veel kinderen met grote voorsprong verliezen de illusie dat er voor hen wat te leren valt en daarmee de motivatie voor het schoolse leren.

Om dat te voorkomen is het van belang al op jonge leeftijd oog te hebben voor de voorsprong en er op in te spelen.

Laat je kind zijn nieuwsgierigheid behouden door voldoende in te gaan op vragen en interesses. Het is nodig hen te leren op passende wijze voor zichzelf en hun wensen op te komen. Naast goede begeleiding door ouders vraagt dat ook acceptatie en passende begeleiding door kinderopvang, peuterspeelzalen en later op de basisschool. Meer nog dan een afgestemd aanbod wordt er een beroep gedaan op passende begeleiding.

Als aanbod èn begeleiding zijn aangepast zal je kind zich beter ontwikkelen. Pas als dat te weinig resultaat heeft, is het tijd voor nader onderzoek of testen door professionals die zich gespecialiseerd hebben in hoogbegaafdheid.

Advertenties